By John 
Căng thẳng tại eo biển Hormuz đang nóng lên từng giờ khi Iran công khai chỉ trích lệnh phong tỏa do Mỹ triển khai là “bất hợp pháp” và ví như một “hành vi cướp biển”. Không dừng ở phản ứng ngoại giao, Tehran còn phát đi cảnh báo cứng rắn: nếu các cảng của Iran tại vịnh Ba Tư và biển Arab bị đe dọa, toàn bộ hệ thống cảng trong khu vực cũng khó có thể được xem là an toàn.
Phát ngôn mới nhất từ phía Iran cho thấy cuộc đối đầu quanh Hormuz không còn dừng ở những tuyên bố mang tính biểu tượng, mà đang đẩy vùng Vịnh vào một trạng thái bất ổn mới, nơi mọi tính toán sai lầm đều có thể kéo theo hệ lụy lớn hơn.
Tehran phản ứng gay gắt, gọi động thái của Mỹ là trái luật quốc tế
Trong tuyên bố đưa ra ngày 13/4, Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran chỉ trích các biện pháp hạn chế hàng hải và quá cảnh do Mỹ áp đặt trên vùng biển quốc tế là “bất hợp pháp”, đồng thời cho rằng đây là một biểu hiện của “hành vi cướp biển”.
Điểm đáng chú ý là Iran không chỉ bác bỏ tính chính danh của lệnh phong tỏa, mà còn nâng mức cảnh báo an ninh ở vùng Vịnh lên một nấc mới. Theo tuyên bố này, nếu an ninh của các cảng thuộc Iran bị đe dọa, sẽ không cảng nào tại vịnh Ba Tư và biển Arab được bảo đảm an toàn.
Cách diễn đạt cứng rắn đó cho thấy Tehran muốn gửi đi hai thông điệp cùng lúc: không chấp nhận sức ép quân sự từ Washington, và nhấn mạnh rằng bất kỳ động thái gây sức ép nào nhằm vào Iran cũng có thể tạo ra rủi ro vượt ra ngoài phạm vi song phương.
Mỹ bắt đầu triển khai phong tỏa, eo biển Hormuz thành tâm điểm mới
Trước đó, Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động quân sự của Washington tại Trung Đông, cho biết sẽ bắt đầu chặn toàn bộ giao thông hàng hải đến và đi từ các cảng ở Iran kể từ 10h ngày 13/4, theo lệnh phong tỏa eo biển Hormuz do Tổng thống Donald Trump công bố.
Theo giải thích từ ông Trump, mục tiêu của động thái này là gỡ bỏ toàn bộ thủy lôi và mở cửa hoàn toàn eo biển. Tuy nhiên, thay vì xoa dịu lo ngại, quyết định này lại ngay lập tức châm ngòi cho làn sóng phản ứng dữ dội từ Tehran và khiến nhiều nước quan ngại về nguy cơ leo thang tại một trong những tuyến hàng hải nhạy cảm nhất thế giới.
Hormuz từ lâu không chỉ là vấn đề riêng của Mỹ và Iran. Chỉ cần xuất hiện dấu hiệu phong tỏa, gián đoạn hoặc đối đầu quân sự tại đây, thị trường năng lượng, hoạt động vận tải biển và tâm lý an ninh khu vực đều bị ảnh hưởng trực tiếp.
Nhiều nước lên tiếng, không muốn bị cuốn vào vòng xoáy mới
Không chỉ Iran phản đối, kế hoạch phong tỏa Hormuz của Mỹ cũng nhanh chóng vấp phải sự dè dặt, thậm chí chỉ trích, từ nhiều quốc gia.
Bộ trưởng Quốc phòng Tây Ban Nha Margarita Robles gọi kế hoạch này là “vô lý”, đồng thời nhận định đây chỉ là thêm một diễn biến trong vòng xoáy leo thang mà nhiều bên đang bị cuốn vào. Phát biểu này phản ánh tâm lý lo ngại chung của châu Âu trước khả năng một điểm nóng mới bùng phát ở vùng Vịnh.
Về phía Anh, Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố London sẽ không tham gia cuộc phong tỏa hải quân ở eo biển Hormuz. Lập trường “không ủng hộ phong tỏa” và “không bị kéo vào cuộc chiến với Iran” cho thấy Anh đang cố giữ khoảng cách với một kịch bản đối đầu trực diện.
Tại Bắc Kinh, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nhấn mạnh eo biển Hormuz là tuyến đường thương mại quốc tế quan trọng đối với hàng hóa và năng lượng. Theo ông, việc duy trì an ninh, ổn định và lưu thông thông suốt tại đây là điều cần thiết để bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.
Thông điệp từ Trung Quốc cũng đồng thời cho thấy nỗi lo lớn nhất hiện nay không chỉ là một cuộc đối đầu quân sự, mà còn là nguy cơ đứt gãy một huyết mạch vận tải có ý nghĩa toàn cầu.
Vì sao Hormuz luôn là điểm nóng đặc biệt nhạy cảm?
Sự việc lần này thu hút chú ý mạnh không đơn thuần vì những phát ngôn cứng rắn từ hai phía, mà bởi eo biển Hormuz từ lâu đã là một trong những khu vực chiến lược bậc nhất thế giới.
Đây là tuyến đường hàng hải then chốt nối vùng Vịnh với các thị trường lớn, đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng. Chỉ cần có dấu hiệu mất an toàn, tác động không chỉ dừng trong phạm vi khu vực mà còn lan ra thị trường quốc tế, từ logistics đến giá năng lượng và an ninh chuỗi cung ứng.
Chính vì vậy, mọi động thái mang tính quân sự tại Hormuz thường lập tức tạo ra hiệu ứng dây chuyền: căng thẳng ngoại giao tăng cao, các bên đồng minh phải xác định lập trường, còn cộng đồng quốc tế thì thúc giục kiềm chế để tránh một cuộc khủng hoảng lớn hơn.
Iran tiếp tục phát thông điệp không nhượng bộ
Ở trong nước, giới lãnh đạo Iran cũng đồng loạt phát tín hiệu cứng rắn. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf khẳng định nước này sẽ “không khuất phục trước bất kỳ lời đe dọa nào từ Mỹ”. Trong khi đó, Tư lệnh hải quân Iran Shahram Irani gọi tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz của ông Trump là “lố bịch”.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng tuyên bố vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo “đối phương sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc nếu có tính toán sai lầm”.
Chuỗi phát biểu liên tiếp này cho thấy Iran đang chọn cách thể hiện lập trường dứt khoát cả về chính trị lẫn quân sự, nhằm phát tín hiệu răn đe trong bối cảnh áp lực từ Mỹ gia tăng.
Ngừng bắn chưa đổ vỡ, nhưng rủi ro bùng phát vẫn còn đó
Dù cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần qua chưa đạt thỏa thuận, các lực lượng Mỹ và Iran hiện vẫn đang tuân thủ lệnh ngừng bắn. Đây là chi tiết quan trọng giúp tình hình chưa trượt ngay sang một cuộc đối đầu trực diện.
Tuy vậy, việc các bên liên tiếp tung ra thông điệp cứng rắn cho thấy trạng thái ngừng bắn hiện tại vẫn rất mong manh. Nhiều quốc gia đang kêu gọi tiếp tục theo đuổi giải pháp ngoại giao để tránh chiến sự bùng phát trở lại.
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan ngày 13/4 cho biết cả Mỹ và Iran đều thể hiện “thiện chí” với lệnh ngừng bắn, đồng thời hiểu rõ sự cần thiết của một thỏa thuận. Trong bối cảnh đó, ngoại giao vẫn được xem là lối thoát ít rủi ro nhất cho một điểm nóng đã ở sát ngưỡng bùng phát.